Akcesoria to dodatki i elementy uzupełniające podstawowy zestaw: przy telefonie będą to np. etui i ładowarka, w modzie – pasek i biżuteria, w hobby – drobne narzędzia i osprzęt. W polszczyźnie słowo funkcjonuje głównie w liczbie mnogiej, ale ma też poprawną liczbę pojedynczą: akcesorium. Najwięcej wahań budzi dopełniacz liczby mnogiej: akcesoriów, nie: akcesorii.
Akcesoriów czy akcesorii – poprawna odmiana krok po kroku
Punktem wyjścia jest forma podstawowa:
- liczba pojedyncza: akcesorium
- liczba mnoga: akcesoria
Jeśli potrzebny jest dopełniacz liczby mnogiej (odpowiada na pytania: kogo? czego?), końcówka brzmi -ów:
- brak (czego?) akcesoriów
- lista (czego?) akcesoriów
- zestaw (czego?) akcesoriów
| Przypadek | l. poj. (akcesorium) | l. mn. (akcesoria) |
|---|---|---|
| Mianownik | akcesorium | akcesoria |
| Dopełniacz | akcesorium | akcesoriów |
| Celownik | akcesorium | akcesoriom |
| Biernik | akcesorium | akcesoria |
| Narzędnik | akcesorium | akcesoriami |
| Miejscownik | akcesorium | akcesoriach |
Końcówka -ów w dopełniaczu liczby mnogiej jest tu w pełni regularna: muzeum – muzeów, laboratorium – laboratoriów, akcesorium – akcesoriów. Wspólna cecha to typ odmiany rzeczowników nijakich zakończonych na -um.
Skąd bierze się forma „akcesorii” i dlaczego brzmi podejrzanie
Akcesorii pojawia się zwykle z rozpędu – przez skojarzenie z wyrazami, w których dopełniacz liczby mnogiej kończy się na -ii/-ji (np. relacja – relacji, ambicja – ambicji). Tyle że akcesoria nie jest rzeczownikiem żeńskim typu relacja, tylko liczbą mnogą od nijakiego akcesorium. Stąd odmiana idzie innym torem.
Najprostszy test poprawności to cofnięcie się do liczby pojedynczej: skoro jest akcesorium, to w liczbie mnogiej naturalnie powstaje akcesoria, a dopełniacz mnogi układa się w parę: akcesorium – akcesoriów.
Synonimy słowa „akcesoria” – pełna lista
akcesoria, atrybuty, dodatki, drobiazgi, elementy dodatkowe, gadżety, oprzyrządowanie, osprzęt, ozdoby, przybory, rekwizyty, szpeje, wyposażenie
Synonimy w grupach znaczeniowych (kontekst i rejestr)
- Neutralnie i najczęściej (codzienny język): dodatki, drobiazgi, elementy dodatkowe, wyposażenie
- Technicznie i formalnie (sprzęt, narzędzia, instalacje): oprzyrządowanie, osprzęt, przybory, wyposażenie
- Moda, uroda, styl (akcent na wygląd): dodatki, ozdoby
- Scena, film, narracja (przedmioty „do roli”): atrybuty, rekwizyty
- Potocznie, z przymrużeniem oka: gadżety, szpeje, drobiazgi
Osprzęt zwykle „podpina się” do urządzenia (osprzęt do roweru, do maszyny), a wyposażenie tworzy raczej komplet dla miejsca lub użytkownika (wyposażenie biura, warsztatu). Dodatki są najszersze i najmniej techniczne.
Subtelne różnice między wybranymi synonimami + przykłady zdań
Dodatki brzmią miękko i szeroko: pasują do ubrań, wystroju, ale też do zestawu produktów. Gadżety niosą odcień „fajnego drobiazgu” – często niekoniecznego, czasem prezentowego. Oprzyrządowanie jest fachowe i warsztatowe; w zwykłej rozmowie może brzmieć zbyt ciężko. Rekwizyty przenoszą znaczenie w stronę teatru, filmu, sesji zdjęciowej.
- Do tego modelu dostępny jest szeroki wybór akcesoriów: etui, szkło ochronne i uchwyt samochodowy.
- Do sukienki dobrano minimalistyczne dodatki, żeby nie konkurowały z kolorem tkaniny.
- W zestawie serwisowym znajdują się podstawowe przybory i osprzęt do szybkiej wymiany filtrów.
- Na planie przygotowano rekwizyty oddające realia epoki: lampę naftową, kałamarz i skórzaną teczkę.